– GdybyÅ›my wprowadzili sankcje na import surowców energetycznych z Rosji, to z pewnoÅ›ciÄ… ukróciÅ‚oby jej możliwoÅ›ci finansowania ekspansji militarnej w krótkim terminie. Pytanie, na ile wtedy Rosja byÅ‚aby skÅ‚onna podejść do stoÅ‚u i zdecydować siÄ™ na faktyczne, a nie pozorowane, rokowania pokojowe – mówi Piotr Arak, dyrektor Polskiego Instytutu Ekonomicznego. WedÅ‚ug analiz think-tanku sprzedaż surowców energetycznych zasila w 1/3 rosyjski budżet i bezpoÅ›rednio finansuje machinÄ™ wojennÄ… reżimu Putina. W ramach UE rezygnacja z rosyjskich surowców jest jak najbardziej możliwa, choć byÅ‚aby kosztowna także dla europejskich spoÅ‚eczeÅ„stw. – Koszt, jaki poniosÅ‚oby rosyjskie spoÅ‚eczeÅ„stwo i rosyjski budżet, byÅ‚by jednak wielokrotnie wiÄ™kszy – wskazuje Piotr Arak.
– Stany Zjednoczone i Wielka Brytania, które wprowadziÅ‚y sankcje na surowce energetyczne pochodzÄ…ce z Rosji, w połączeniu z sankcjami Unii Europejskiej naÅ‚ożonymi na rynki finansowe i bank centralny Rosji, już doprowadziÅ‚y do tego, że dynamika rosyjskiego PKB spadnie w tym roku o 15–20 proc. Tak wiÄ™c konsekwencje wojny prowadzonej z UkrainÄ… już postawiÅ‚y RosjÄ™ przed widmem recesji oraz stagnacji gospodarczej w kolejnych latach – mówi agencji Newseria Biznes Piotr Arak.
Wprowadzenia natychmiastowego embarga na rosyjskie surowce domagajÄ… siÄ™ m.in. Polska i kraje baÅ‚tyckie. Przeciwne sÄ… m.in. Niemcy i WÄ™gry. W czwartek i piÄ…tek temat ten bÄ™dzie poruszany na szczytach szefów paÅ„stw i rzÄ…dów NATO, G7 i UE.
– Eksport surowców energetycznych generuje w Rosji 36 proc. przychodów do budżetu paÅ„stwa, czyli przychodów, które generujÄ… możliwoÅ›ci militarne i możliwość prowadzenia dalszego konfliktu w Ukrainie – wskazuje dyrektor PIE. – GdybyÅ›my wprowadzili tak daleko idÄ…ce sankcje na import surowców energetycznych z Rosji, to z pewnoÅ›ciÄ… ukróciÅ‚oby jej możliwoÅ›ci finansowania ekspansji militarnej w krótkim terminie. Pytanie, na ile Rosja byÅ‚aby wtedy skÅ‚onna podejść do stoÅ‚u i zdecydować siÄ™ jednak na jakiÅ› rozejm i rokowania pokojowe. Faktyczne, a nie tylko pozorowane.
Jak podkreÅ›la, gdyby UE – podobnie jak Stany Zjednoczone i Wielka Brytania – zdecydowaÅ‚a siÄ™ z nich zrezygnować, wówczas Rosja zostaÅ‚aby pozbawiona dopÅ‚ywu Å›wieżych dewiz w euro i w dolarach, co prowadziÅ‚oby m.in. do dalszego osÅ‚abiania siÄ™ kursu rubla.
– To przede wszystkim uniemożliwiaÅ‚oby interwencje poÅ›rednie banku centralnego rosyjskiego w bankach komercyjnych, które pozwalajÄ… na umacnianie siÄ™ rubla. Kraj bez dewiz byÅ‚by takim samym bankrutem jak Wenezuela czy Korea PóÅ‚nocna – mówi Piotr Arak. – OczywiÅ›cie wewnÄ™trzny potencjaÅ‚ wytwórczy w Rosji jest znacznie wiÄ™kszy, Rosjanie sÄ… w stanie w wiÄ™kszoÅ›ci siÄ™ wyżywić samodzielnie. Byliby jednak pariasem w miÄ™dzynarodowym Å›wiecie, paÅ„stwem na skraju przepaÅ›ci finansowej, a przede wszystkim – pozbawionym możliwoÅ›ci wykorzystywania kapitaÅ‚u.
Rosyjska agresja na UkrainÄ™ wznowiÅ‚a dyskusjÄ™ o koniecznoÅ›ci uniezależnienia siÄ™ Unii Europejskiej od importu surowców energetycznych z Rosji. Raport PIE „Unia Europejska niezależna od Rosji? Alternatywne źródÅ‚a dostaw surowców energetycznych” pokazuje, że z tego kraju pochodzi 25 proc. importowanej ropy naftowej, 45 proc. gazu ziemnego oraz 44 proc. sprowadzanego wÄ™gla kamiennego.
Szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen 8 marca przedstawiÅ‚a br. plan szybkiego uniezależnienia siÄ™ UE od dostaw rosyjskiego gazu w ciÄ…gu kolejnych oÅ›miu lat. Już w tym roku planuje zmniejszyć dostawy tego surowca z Rosji o 2/3. W ocenie PIE możliwe sÄ… jednak wiÄ™ksze ograniczenia, nawet o 91 proc. Może siÄ™ do tego przyczynić dywersyfikacja dostaw, zastÄ…pienie gazu energiÄ… z OZE, czasowe wstrzymanie wygaszania atomu i wÄ™gla oraz wykorzystanie potencjalnych oszczÄ™dnoÅ›ci energii. Blisko 20 mld m3 (ze 137,5 mld m3) można zaoszczÄ™dzić przez redukcjÄ™ zużycia, np. dziÄ™ki zmniejszeniu o 2ºC klimatyzacji w okresie letnim czy zmniejszenie temperatury w pomieszczeniach o 1ºC w okresie grzewczym. Najważniejszym punktem jest jednak lepsze wykorzystanie już istniejÄ…cej infrastruktury, ponieważ w ubiegÅ‚ym roku Å›rednie wykorzystanie europejskich terminali LNG wynosiÅ‚o raptem 46 proc.
– PeÅ‚nego uniezależnienia od gazu rosyjskiego w przypadku Unii Europejskiej uzyskać w krótkim terminie nie jesteÅ›my w stanie, możemy zredukować o okoÅ‚o 90 proc. ten gaz, który jest dzisiaj importowany z Rosji, w 100 proc. byÅ‚oby to po prostu bardzo trudne w perspektywie nawet wielu miesiÄ™cy. Nie mamy wystarczajÄ…cej infrastruktury do przechowywania gazu, nie mamy też wystarczajÄ…cej infrastruktury do przyjmowania gazu – podkreÅ›la ekspert.
W dÅ‚uższej perspektywie konieczna byÅ‚aby natomiast rozbudowa istniejÄ…cych terminali LNG i przyspieszenie inwestycji w budowÄ™ nowych, a także realizacja projektów interkonektorów, umożliwiajÄ…cych peÅ‚ne wykorzystanie i zatÅ‚oczenie nowo powstaÅ‚ych pojemnoÅ›ci magazynowych. Wszystko to pozwoliÅ‚oby wzmocnić bezpieczeÅ„stwo energetyczne UE w zakresie gazu.
– DziÅ› nie mamy wystarczajÄ…cej infrastruktury do przyjmowania i przechowywania tego gazu. Ta infrastruktura musi zostać rozbudowana, żeby to odciÄ™cie od rosyjskiego gazu byÅ‚o w ogóle możliwe – mówi Piotr Arak.
Z analiz PIE wynika, że tylko ok. 13 mld m3 gazu z Rosji nie da się zastąpić. Błękitny surowiec importowany z Rosji pokrywa ok. 40 proc. unijnego zapotrzebowania. W największym stopniu są od niego uzależnione kraje Europy Środkowo-Wschodniej, największymi importerami są Niemcy, Włochy, Węgry i Holandia.
Podobnie jest w przypadku ropy naftowej. W Holandii i Niemczech udziaÅ‚ rosyjskiej ropy w caÅ‚oÅ›ci importu wynosi ok. 20–30 proc., a w krajach takich jak SÅ‚owacja, BuÅ‚garia, WÄ™gry i Polska siÄ™ga nawet 60 proc. W ostatnich latach UE importowaÅ‚a jednak coraz mniej tego surowca z kierunku wschodniego, zastÄ™pujÄ…c go importem m.in. z Norwegii, Kazachstanu, USA, Arabii Saudyjskiej, Nigerii, Iraku i innych paÅ„stw. Z analiz PIE wynika, że dalsza dywersyfikacja dostaw – co istotne, niewymagajÄ…ca dużych inwestycji infrastrukturalnych – w dÅ‚ugofalowej perspektywie pozwoliÅ‚aby UE caÅ‚kiem odciąć siÄ™ od rosyjskiej ropy, a tym samym ograniczyć wartość eksportu Federacji Rosyjskiej o ponad 50 mld dol.
– To oznacza po prostu konieczność zwiÄ™kszenia dostaw z Bliskiego Wschodu, z Arabii Saudyjskiej, także z Iranu, który do tej pory byÅ‚ objÄ™ty sankcjami i iraÅ„ska ropa nie trafiaÅ‚a na europejski rynek – mówi dyrektor PIE.
Problemem jest także istotny udziaÅ‚ Rosji w imporcie wÄ™gla do UE. Surowiec z tego kierunku stanowi ok. 45 proc. importu surowca i ok. 30 proc. konsumpcji w Europie. Nominalnie najwiÄ™cej wÄ™gla z Rosji sprowadzajÄ… Niemcy i Polska. Potencjalne alternatywne kierunki zwiÄ™kszenia importu to USA, Australia czy RPA. Zapotrzebowanie na import wÄ™gla powinno siÄ™ także zmniejszać wraz z przyspieszaniem procesu wymiany pieców.
Dyrektor Polskiego Instytutu Ekonomicznego wskazuje, że kraje Unii Europejskiej – zwÅ‚aszcza w pierwszym okresie – również odczujÄ… skutki rezygnacji z rosyjskich surowców w postaci wyższych cen noÅ›ników energii i paliw. Cios wymierzony w rosyjskÄ… gospodarkÄ™ bÄ™dzie jednak o wiele silniejszy.
