5 czerwca wygaÅ›nie obecny system wolnego handlu miÄ™dzy UkrainÄ… a UniÄ… EuropejskÄ…. WrócÄ… kontyngenty taryfowe i cÅ‚a na część produktów rolnych. Do czasu zawarcia nowego, dÅ‚ugoterminowego porozumienia handlowego ma obowiÄ…zywać tymczasowy mechanizm przejÅ›ciowy: 7/12 rocznych kontyngentów taryfowych. – To bÄ™dÄ… trudne negocjacje, bo to też jest etap przygotowania caÅ‚ego procesu przyszÅ‚ej integracji Ukrainy z UniÄ… EuropejskÄ… – ocenia minister rolnictwa dr CzesÅ‚aw Siekierski.
Przed 2022 rokiem handel UE z UkrainÄ… opieraÅ‚ siÄ™ na umowie stowarzyszeniowej DCFTA (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement), obowiÄ…zujÄ…cej od 2016 roku. Po inwazji Rosji na UkrainÄ™ Komisja Europejska przyjęła w czerwcu 2022 roku autonomiczne Å›rodki handlowe (autonomous trade measures – ATM), które umożliwiaÅ‚y bezcÅ‚owy wjazd ukraiÅ„skich towarów do UE. To wsparcie kluczowe dla kraju broniÄ…cego siÄ™ przed rosyjskim agresorem. W 2021 roku Ukraina uzyskaÅ‚a prawie 41 proc. swoich dochodów z eksportu towarów ze sprzedaży produktów rolno-spożywczych, a w 2022 i 2023 roku byÅ‚o to już odpowiednio 53 i 61 proc. Po protestach rolników z krajów oÅ›ciennych w ubiegÅ‚ym roku KE przedÅ‚użyÅ‚a wprawdzie zawieszenie ceÅ‚ do 5 czerwca br., ale z dodatkowymi zabezpieczeniami, które miaÅ‚y chronić rynek UE.
– To otwarcie w obostrzonej formie byÅ‚o wprowadzone w czerwcu zeszÅ‚ego roku, teraz w czerwcu bÄ™dzie siÄ™ koÅ„czyÅ‚o. ZostaÅ‚y ustalone wielkoÅ›ci kontyngentów, kwot, które okreÅ›laÅ‚y, jaka jest wielkość importu towarów na rynek europejski. Teraz koÅ„czy siÄ™ ten okres, wracamy na pewien czas do ukÅ‚adu stowarzyszeniowego – podkreÅ›la w rozmowie z agencjÄ… Newseria dr CzesÅ‚aw Siekierski, minister rolnictwa i rozwoju wsi. – UkÅ‚ad stowarzyszeniowy dawaÅ‚ maÅ‚e otwarcie rynku europejskiego na towary ukraiÅ„skie, ale wiemy, że Ukraina bÄ™dzie siÄ™ bardzo staraÅ‚a o dalsze negocjacje, aby zwiÄ™kszyć swój eksport na rynek europejski.
Mechanizm przejÅ›ciowy ma obowiÄ…zywać w formule 7/12 rocznych kontyngentów taryfowych. Oznacza to, że Ukraina bÄ™dzie mogÅ‚a eksportować do UE część produktów rolnych w ramach 58 proc. rocznego kontyngentu taryfowego (proporcjonalnie do pozostaÅ‚ych siedmiu miesiÄ™cy roku). Po przekroczeniu limitów bÄ™dÄ… obowiÄ…zywać cÅ‚a. Mechanizm przejÅ›ciowy bÄ™dzie obowiÄ…zywaÅ‚ do czasu wypracowania nowych dÅ‚ugoterminowych ram prawnych.
– JesteÅ›my zainteresowani jak najmniejszym eksportem ukraiÅ„skim na rynek polski, europejski, ale strona ukraiÅ„ska mówi: no tak, ale Polska ma nadwyżkÄ™ w eksporcie, w zwiÄ…zku z tym my też chcemy w jakiÅ› sposób uczestniczyć i eksportować swoje towary. To trudne negocjacje, które sÄ… przed nami, bo to też jest etap przygotowania caÅ‚ego procesu przyszÅ‚ej integracji Ukrainy z UniÄ… EuropejskÄ… – podkreÅ›la minister rolnictwa.
Z danych Komisji Europejskiej wynika, że UE jest najwiÄ™kszym partnerem handlowym Ukrainy, odpowiadajÄ…c za ponad poÅ‚owÄ™ jej handlu towarami. W ubiegÅ‚ym roku wartość eksportu towarów z Ukrainy do UE wyniosÅ‚a 24,5 mld euro. GÅ‚ówne towary pod wzglÄ™dem wartoÅ›ci to zboża (18,1 proc. caÅ‚kowitego eksportu), tÅ‚uszcze i oleje zwierzÄ™ce i roÅ›linne (12,5 proc.), nasiona oleiste (10 proc.), czy żelazo i stal (7,8 proc.). Dla porównania eksport towarów z UE na UkrainÄ™ wyniósÅ‚ 42,7 mld euro w 2024 roku i byÅ‚y to gÅ‚ównie paliwa i oleje mineralne czy maszyny. W 2023 roku Ukraina pozostawaÅ‚a trzecim co do wielkoÅ›ci źródÅ‚em unijnego importu produktów rolno-spożywczych pod wzglÄ™dem wartoÅ›ci.
Kraj ten z 30 mln ha bardzo żyznej gleby ma najwiÄ™kszy areaÅ‚ użytków rolnych w strefie europejskiej i nie bez powodu przed wojnÄ… byÅ‚ nazywany „spichlerzem Europy”. Tym samym stanowi sporÄ… konkurencjÄ™ dla polskiego eksportu produktów rolnych na unijnych rynkach. Z danych KOWR wynika, że w 2024 roku wpÅ‚ywy uzyskane z eksportu towarów rolno-spożywczych z Polski wzrosÅ‚y w porównaniu z rokiem 2023 o 2,7 proc., do rekordowego poziomu 53,5 mld euro. UdziaÅ‚ rynku unijnego wyniósÅ‚ 74 proc.
– Rolnictwo ukraiÅ„skie ma ogromny potencjaÅ‚, dobre gleby, duże obszary, a wiÄ™c możliwoÅ›ci produkcyjne sÄ… wyjÄ…tkowe. Technologia zostaÅ‚a przeniesiona z krajów zachodnich, z Unii Europejskiej, a wiÄ™c wydajne maszyny, skuteczne, dobre Å›rodki ochrony roÅ›lin. CzÄ™sto stosujÄ… Å›rodki ochrony roÅ›lin niedopuszczone już na obszarze Unii Europejskiej, bo miaÅ‚y negatywny wpÅ‚yw na Å›rodowisko, ale Ukraina nie jest jeszcze w Unii, może te Å›rodki stosować, co daje wiÄ™kszÄ… ochronÄ™ przed szkodnikami i chorobami – ocenia dr CzesÅ‚aw Siekierski.
COPA-COGECA razem z innymi europejskimi organizacjami rolniczymi i przetwórczymi na poczÄ…tku maja podkreÅ›laÅ‚a, że choć staÅ‚e wsparcie dla Ukrainy jest niezbÄ™dne, to równie ważne jest zapewnienie, aby europejscy rolnicy i producenci nie musieli dźwigać nieproporcjonalnie dużej części ciężaru tego wsparcia. Liberalizacja handlu z UkrainÄ… spowodowaÅ‚a, że ​​wielu z nich – szczególnie w sektorach takich jak zboża, cukier, drób, jaja, etanol i miód – zostaÅ‚o poddanych silnej presji. Producenci mierzÄ… siÄ™ ze spadkiem cen z powodu nadpodaży na rynku, malejÄ…cego udziaÅ‚u w rynku, ograniczeÅ„ logistycznych i rosnÄ…cych kosztów produkcji spowodowanych wojnÄ…. To w konsekwencji zagraża ich rentownoÅ›ci gospodarczej, a jednoczeÅ›nie pozwala Rosji wykorzystać lukÄ™ pozostawionÄ… przez nieobecność Ukrainy na kluczowych rynkach w Afryce PóÅ‚nocnej i Azji PoÅ‚udniowo-Wschodniej.
– Poziom wsparcia, który zostaÅ‚ udzielony Ukrainie w roku 2022 po napaÅ›ci Rosji, jest podporzÄ…dkowany wsparciu gospodarki ukraiÅ„skiej i budżetu ukraiÅ„skiego. Choć czÄ™sto mamy wÄ…tpliwoÅ›ci, czy te pieniÄ…dze trafiajÄ… rzeczywiÅ›cie do biedniejszej części rolnictwa, do budżetu, na ile one sÄ… przechwytywane przez wielkich oligarchów, którzy gospodarujÄ… na setkach tysiÄ™cy hektarów – mówi minister.
